Goed, je hebt in de vorige blog gelezen hoe je omgaat met weerstand wanneer je cultuursensitief werken bespreekbaar maakt.
Maar cultuurverschillen staan niet in beleid of mooie woorden. Pas in de praktijk wordt duidelijk waar het over gaat. Ze spelen zich af in het dagelijkse werk, in kleine momenten die bepalend zijn voor vertrouwen, samenwerking en begrip.
De volgende vijf voorbeelden laten zien hoe cultuurverschillen zichtbaar worden in de praktijk en wat ze van professionals vragen. Let op: dit zijn slechts enkele voorbeelden, geen checklist. Ze zijn bedoeld om je bewust te maken hoe gemakkelijk het is om alleen door je eigen bril naar de wereld te kijken. Gebruik ze als inspiratie om je in te leven in het perspectief van de ander en bepaal per situatie hoe jij daar het beste mee om kunt gaan.
1. Het huisbezoek: schoenen aan of uit?
Je komt op huisbezoek. In de gang staat een rij schoenen.
Loop je door, of trek je je schoenen uit?
Voor veel gezinnen is het uittrekken van schoenen geen detail. Culturen hebben uit praktische, religieuze of sociale overwegingen gebruiken rondom het binnenshuis wel of niet dragen van schoenen ontwikkeld.
Wie daar achteloos aan voorbijgaat, kan onbedoeld afstand creëren nog voor het gesprek begint.
Cultuurverschillen vragen niet om kennis van regels, maar om aandacht voor signalen. Kijken naar de omgeving. Je “voelsprieten” gebruiken.
Een eenvoudige vraag volstaat: “Wilt u dat ik mijn schoenen uitdoe?”
Het gaat erom dat je de leefwereld van de ander serieus neemt.
2. Knikken zonder tegenspraak: instemming of beleefdheid?
Een ouder of cliënt knikt tijdens jouw uitleg. Veel professionals interpreteren dat als instemming: dit is duidelijk. Maar cultuurverschillen spelen ook mee in communicatie.
In sommige culturen is het ongepast om een professional openlijk tegen te spreken. Knikken betekent dan niet: ik ben het ermee eens of ik begrijp het, maar: ik luister.
Wie dit verschil niet herkent, kan denken dat afspraken helder zijn, terwijl dat niet zo is.
Door geduldig gerichte vervolgvragen te stellen, voorkom je misverstanden: “Hoe voelt dit voor u?” of “Ziet u hier ook bezwaren bij?”
Wil je meer weten over dit verschil in communicatiestijl? Lees dan een eerdere blog van ons.
3. Met de handen eten
Tijdens een groepsactiviteit eet een cliënte met haar handen. Wat is jouw eerste reactie? Misschien komen er gedachtes over hygiëne of respect bij je op. Maar: wat voor de een ongepast lijkt, is voor de ander volkomen normaal. In veel culturen is eten met de handen een gebruik dat niets zegt over hygiëne of respect.
Dergelijke cultuurverschillen vragen om zorgvuldigheid. De kracht en impact van gewoontes rondom eten zijn verstrekkend en worden vaak onderschat. Begin met begrijpen, in plaats van uitleggen. Zo voorkom je dat iemand zich onnodig bekeken of gecorrigeerd voelt.
Er valt nog veel meer te leren over cultuurverschillen rondom eten, denk aan: eetmomenten, vasten of keuzes voor bepaald voedsel. Meer hierover lees je hier.
4. Overgewicht: zorgsignaal of teken dat het goed gaat?
Een professional maakt zich zorgen over het gewicht van een kind. De ouders zien het gewicht van hun kind juist als een teken dat het kind goed wordt verzorgd. Het gaat hier dus om verschillende perspectieven op zorg en gezondheid. Cultuurverschillen beïnvloeden hoe gezondheid, zorg en verantwoordelijkheid worden gezien. Als je dan direct begint bij je eigen norm, kan dat leiden tot weerstand. Vermijd aannames en probeer liever inzicht te krijgen in de visie van de ouders.
Bijvoorbeeld:
“Hoe kijkt u zelf naar de gezondheid van uw kind?”
Pas daarna kun je jouw zorgen inbrengen, zonder het contact te verliezen.
5. Religieuze leider versus de huisarts
Een patiënt volgt medische behandeling, maar vraagt daarnaast advies aan een religieuze leider.
Voor sommige professionals voelt dat tegenstrijdig, voor de patiënt kan het juist steun bieden.
Er bestaan nogal wat cultuurverschillen over het verband tussen zorg en zingeving. Hierover schreven we trouwens een uitgebreide blog.
Door door te vragen erken je de context zonder je eigen deskundigheid los te laten. Wanneer een patiënt of cliënt hulp van een ander inroept, zou je bijvoorbeeld kunnen vragen:
“Wat betekent deze persoon voor u in deze situatie?”
Dat is het startpunt van het gesprek. Daarna kun je samen verder kijken.
Wat deze voorbeelden duidelijk maken
Cultuurverschillen zijn vaak subtiel. Daarnaast zijn ze vaak gehuld in een mist van aannames, gewoontes en verwachtingen. Wie ze negeert, loopt het risico op misverstanden, weerstand of verlies van vertrouwen.
Omgaan met cultuurverschillen betekent niet dat je alles moet weten of alles moet aanpassen. Het gaat erom dat je elke dag, bij elk contact en elk gesprek je culturele voelsprieten inzet.
Merk je dat jij of je team in de praktijk vastlopen op dit soort situaties? Of wil je leren hoe je cultuurverschillen bespreekbaar maakt zonder oordeel of ruis?
Bij Cultuurtolk denken we mee met professionals en organisaties die verder willen kijken dan hun eigen referentiekader. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.