In de eerste blog van deze serie ging het over weerstand tegen cultuursensitief werken en hoe je daar woorden aan geeft. In de tweede blog zag je hoe cultuurverschillen in de praktijk zichtbaar worden, vaak in kleine, alledaagse momenten.
Maar zelfs als weerstand afneemt en situaties herkenbaar worden, blijven er hardnekkige ideeën bestaan. Het zijn aannames die maken dat cultuursensitief werken groter, ingewikkelder of spannender voelt dan het in werkelijkheid is. Allereerst even dit: er bestaat een misvatting over het begrip cultuur. Mensen denken dat het gaat over alles wat niet Nederlands is of anders dan de mainstream óf ‘andere culturen’. Maar in feite heeft iedereen een programmering (ervaringen, omstandigheden, opvoeding) die ze maakt zoals ze zijn. Daarover dienen we nieuwsgierig en sensitief te zijn.
In deze blog nemen we daarom vijf mythes over cultuursensitief werken onder de loep. Meer kennis over hoe het echt zit maakt ruimte voor een realistischer beeld.
Mythe 1: “Ik moet altijd alles aanpassen”
Dit is misschien wel de meest voorkomende misvatting. Vaak bestaat er een gevoel dat cultuursensitief werken betekent dat je jezelf moet wegcijferen of voortdurend je grenzen moet verleggen.
De realiteit is anders. Het gaat niet om aanpassen ten koste van jezelf, maar om afstemmen zonder jezelf te verliezen. Dat betekent dat je onderzoekt waar de ander vandaan komt (zowel letterlijk, als figuurlijk) en helder blijft over jouw professionele rol, waarden en grenzen. Als je dat doet, vergroot je vertrouwen. Dat vertrouwen vormt vervolgens de basis voor wederzijds begrip.
Het lijkt misschien alsof jij veel moet aanpassen, maar in feite hoef je alleen je perspectief aan te passen. De rest volgt dan gemakkelijker.
Mythe 2: “Ik moet elke cultuur tot in detail kennen”
Veel professionals voelen hier direct weerstand. Begrijpelijk, want niemand kan alles weten.
Cultuursensitief werken vraagt niet om encyclopedische kennis. Sterker nog, dat zou er juist toe kunnen leiden dat je de ander ziet als een soort wandelende reisgids vol culturele weetjes. Gevaarlijk, want je werkt met mensen.
Wat telt is niet je kennis, maar je houding: ben je nieuwsgierig? Stel je vragen? Kun je luisteren zonder meteen te oordelen?
Mythe 3: “Het gaat alleen over taal”
Taal is zichtbaar en hoorbaar. Daardoor lijkt het soms alsof cultuur vooral een communicatieprobleem is.
Maar cultuur zit dieper.
Het speelt ook een rol in:
- non-verbaal gedrag
- omgang met gezag
- ideeën over verantwoordelijkheid
- opvattingen over zorg, opvoeding of onderwijs
Wie alleen let op woorden, mist wat er onder de oppervlakte gebeurt. Net zoals je niet alles van elke cultuur hoeft te weten, hoef je ook niet elke taal te spreken. Onderzoek liever welke non-verbale “taal” jij zelf spreekt, en hoe die kan verschillen van een ander.
Mythe 4: “Het is alleen relevant in zorg of onderwijs”
Hoewel cultuursensitief werken vaak wordt besproken in zorg en onderwijs, beperkt het zich daar zeker niet toe. Overal waar mensen samenwerken en -leven, spelen culturele referentiekaders mee. In de bouw, in de kinderopvang, in de horeca. Bij gemeenten, bedrijven en klantenservice.
Op alle momenten in je persoonlijke of professionele mensen kom je mensen tegen met een ander raamwerk dan jij.
Deze mythe maakt cultuursensitief werken onnodig specialistisch, terwijl het in feite gaat om alledaags (professioneel) contact. Juist in een globaliserende wereld is het belangrijk om hier aandacht aan te besteden.
Mythe 5: “Dan loop ik voortdurend op eieren”
Sommige mensen zijn bang dat cultuursensitief werken leidt tot krampachtigheid. Ze zwijgen uit angst om iets verkeerds te zeggen. Dat is zonde, want we kunnen zoveel van elkaar leren. Een cultuursensitieve houding betekent erkennen dat je wel eens iets zult denken, zeggen of doen dat beter kon, en dat dit voor iedereen geldt. We zijn hier om te leren, niet om elkaar te bekritiseren. Die openheid brengt je verder dan zwijgen.
Begin je je dag met die open, cultuursensitieve houding? Dan heb je eigenlijk al gewonnen.
Wat deze mythes over cultuursensitief werken je laten zien
De meeste mythes over cultuursensitief werken creëren afstand, terwijl we juist allemaal op zoek zijn naar verbinding.
Laat je deze aannames los, dan ontstaat ruimte:
- voor beter contact
- voor meer wederzijds begrip
- voor effectiever samenwerken
Dat betekent niet dat je alles anders moet doen, maar dat je bewuster doet wat je doet.
Welke van deze mythes herken jij in je eigen werk? En wat zou er veranderen als je die loslaat?
Hulp nodig?
Herkennen van aannames of mythes die bij jullie spelen, is al winst. Toch kan het nog steeds moeilijk zijn om die cultuursensitieve houding te ontwikkelen. Bij Cultuurtolk helpen we professionals om aannames te ontrafelen en te vertalen naar de praktijk. We helpen je graag verder. Neem contact op als je wilt sparren over een casus, je team of een workshop op maat.