In veel niet-westerse culturen worden beperkingen, vooral als ze niet direct zichtbaar zijn, niet altijd herkend of erkend. Terwijl het Nederlandse onderwijssysteem speciaal onderwijs biedt voor kinderen met diverse leer- en gedragsproblemen, kan dit voor ouders uit andere culturen een schok zijn.
Wanneer een kind fysiek gezond oogt, is het voor ouders moeilijk te begrijpen waarom speciaal onderwijs nodig zou zijn. Dit verschil in perceptie kan leiden tot spanningen en onbegrip. Hoe ga je als docent of begeleider om met dergelijke situaties, waarin cultuurverschillen de diagnose of behandeling van onzichtbare beperkingen kunnen beïnvloeden? Cultuurtolk helpt hierbij een brug te slaan.
De Casus:
De ouders van Rashid staan bij een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Ze zien kinderen met zichtbare handicaps, zoals het syndroom van Down en een jongen in een rolstoel. Hun zoon Rashid lijkt echter een gewone, gezonde jongen, dus waarom moet hij naar deze speciale school? “Dit is discriminatie!” roept zijn moeder.
Rashid is met zijn gezin gevlucht uit Irak. Ze belandden eerst in Turkije, waar Rashid Turks leerde, en daarna in Nederland. Nu, op twaalfjarige leeftijd, zit hij op een Nederlandse basisschool. Zijn ouders spreken alleen Arabisch en zijn analfabeet. Ondanks hun zware verleden en taalbarrière proberen ze zo goed mogelijk voor hun kinderen te zorgen.
De school heeft twijfels over Rashids IQ en na verschillende testen wordt geadviseerd hem naar het speciaal onderwijs te sturen. Tijdens een gesprek, waarbij Rashids oudere zus als tolk optreedt, horen de ouders dat hun zoon een verstandelijke beperking heeft. “Maar Rashid is toch een gewone jongen?” vragen de ouders. Ze kunnen niet begrijpen waarom hij naar een speciale school moet.
In Irak zijn onzichtbare beperkingen zoals een verstandelijke beperking niet zo bekend. Kinderen met zichtbare handicaps gaan daar vaak niet naar school, en speciale scholen bestaan nauwelijks. Voor de ouders van Rashid is het moeilijk te accepteren dat hun zoon extra hulp nodig heeft.
De rol van de Cultuurtolk
De leerkracht twijfelt of de ouders haar wel goed begrijpen. Ze ziet hun verdriet en boosheid, maar weet niet goed hoe ze hen moet bereiken. Ze vraagt hulp aan Cultuurtolk.
De cultuurtolk die wordt ingeschakeld, spreekt Arabisch en begint het gesprek met de ouders met een informeel praatje, iets dat in veel niet-westerse culturen gebruikelijk is voordat er over serieuze zaken wordt gesproken. Al snel begint vader zelf over Rashid en het probleem dat zij ervaren. De tolk luistert geduldig en legt vervolgens de situatie uit, waarbij hij zorgt dat de ouders zich begrepen en gerespecteerd voelen.
Culturele verschillen begrijpen
De cultuurtolk legt aan de leerkracht uit dat het voor ouders uit niet-westerse culturen moeilijk kan zijn om onzichtbare handicaps te accepteren. In hun ogen is Rashid “normaal”, en de diagnose voelt als een belediging of zelfs als discriminatie. Het gezin heeft veel meegemaakt en nu worden ze opnieuw geconfronteerd met een situatie die ze moeilijk kunnen begrijpen binnen hun eigen culturele referentiekader.
Dankzij de uitleg van de cultuurtolk begint de leerkracht de reactie van de ouders beter te begrijpen. Ze beseft dat ze misschien te snel is gegaan en besluit samen met de ouders te kijken naar een andere oplossing. Rashid mag nog een extra jaar op de basisschool blijven met een aangepast programma en extra taalonderwijs. Deze flexibele en cultuursensitieve aanpak zorgt ervoor dat alle betrokkenen zich gehoord voelen en er een passende oplossing komt voor Rashid.
Cultuursensitief benaderen van onbegrip
Dit voorbeeld laat zien hoe belangrijk het is om culturele verschillen te herkennen en te respecteren. Soms is een ogenschijnlijk simpele oplossing, zoals extra tijd en ondersteuning, de sleutel tot een beter begrip en samenwerking tussen school en ouders.
Een cultuursensitieve benadering is van essentieel belang wanneer scholen, leerlingen en ouders vanuit verschillende culturele achtergronden met elkaar samenwerken omwille van het kind. Het verhaal van Rashid laat zien hoe culturele perspectieven onze interpretaties van bijvoorbeeld beperkingen kunnen beïnvloeden.
Het is niet alleen belangrijk om deze verschillen te begrijpen, maar ook om hierop in te spelen met geduld, respect en een open houding. Wanneer docenten zich bewust worden van deze culturele verschillen, kunnen zij effectiever communiceren en samenwerken met ouders. Cultuurtolk helpt scholen hierbij door cultureel te vertalen en ervoor te zorgen dat anderstalige ouders en jongeren zich gehoord, en begrepen voelen.